Έρευνα στον Κοινωνικό Αποκλεισμό, την Περιθωριοποίηση και τις Ευάλωτες Κοινωνικές Ομάδες

Με δεδομένο ότι στο αντίστοιχο μάθημα του Α’ εξαμήνου σπουδών επισημάνθηκε, περιγράφηκε και αναλύθηκε στις επιμέρους όψεις του το φαινόμενο του κοινωνικού αποκλεισμού στις σύγχρονες κοινωνίες, το μάθημα στοχεύει να εισαγάγει τους φοιτητές στη μεθοδολογία και στα εμπειρικά εργαλεία της έρευνας σε ζητήματα κοινωνικού αποκλεισμού. Στο πλαίσιο αυτό, οι συμμετέχοντες θα πρέπει με το τέλος του εξαμήνου να αποκτήσουν εξοικείωση με βασικά εργαλεία της εμπειρικής έρευνας στον κοινωνικό αποκλεισμό, καθώς και μια γενική ικανότητα σχεδιασμού και υλοποίησης κοινωνικών ερευνών στο συναφές κοινωνικό πεδίο. Η πλειοψηφία των ερευνών σε ζητήματα κοινωνικού αποκλεισμού στη χώρα μας γίνονται με τρόπους που ευνοούν είτε μια δημοσιογραφικού τύπου επιδερμική προσέγγιση, είτε διοικητικού και γραφειοκρατικού τύπου προτεραιότητες που αγνοούν ή υποβαθμίζουν τον υποκειμενικό παράγοντα. Αναδεικνύουν, δηλαδή, περισσότερο τον κοινωνικό αποκλεισμό σαν αντικειμενικό γεγονός (δεδομένη κατάσταση), παρά τους κοινωνικά αποκλεισμένους ως υποκείμενα κοινωνικών διαδικασιών που τους ωθούν προς τον αποκλεισμό. Έτσι, γίνεται φανερή η ανάγκη να εκπαιδευτεί μια νέα γενιά ερευνητών και μελετητών του κοινωνικού αποκλεισμού που θα κατέχουν τα βασικά εργαλεία της έρευνας και τη γνώση ότι τα ίδια τα ζωντανά υποκείμενα της κοινωνίας προσφέρουν τόσο τα στοιχεία κατανόησης των υπό διερεύνηση παραμέτρων, όσο και τις προτεραιότητες των πολιτικών που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα των αποκλεισμένων. Για το λόγο αυτό, στο πλαίσιο του μαθήματος επιλέχθηκαν τα εργαλεία της ποιοτικής εμπειρικής έρευνας. Στο σημερινό στάδιο γνώσης του προβλήματος, η ποιοτική έρευνα μπορεί να αναδείξει αποτελεσματικά: α) τις δομικές Οδηγός Σπουδών, 2024-2025 21 δυναμικές διαδικασίες της διαδικασίας αποκλεισμού, β) τις υποκειμενικές παραμέτρους της διαδικασίας αποκλεισμού και, κατ’ επέκταση, γ) τις συλλογικές δράσεις που μερικές φορές οι αποκλεισμένοι αναπτύσσουν προκειμένου να διαρρήξουν τον αποκλεισμό τους.