Ποιοτική Έρευνα. Εφαρμογές και Μελέτες Περίπτωσης

Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων του υποχρεωτικού μεταπτυχιακού σεμιναρίου Ποιοτική Έρευνα: Εφαρμογές και Μελέτες περίπτωσης, θα παρουσιαστούν αναλυτικά παραδείγματα εφαρμογών αναφορικά με ζητήματα που συζητήθηκαν εκτενώς στο σεμινάριο του χειμερινού εξαμήνου. Επίσης, θα παρουσιαστούν τα όρια και οι συμβολές των θεωρητικών εννοιών, των μεθοδολογικών παραδειγμάτων και των ερευνητικών τεχνικών της ποιοτικής έρευνας. Ο σκοπός είναι να συνδεθούν τα θεωρητικά εργαλεία της κοινωνικής επιστήμης με την ποιοτική έρευνα. Παράλληλα, σε ένα δεύτερο επίπεδο, η στόχευση είναι να συνδυαστούν οι έννοιες της κοινωνιολογικής θεωρίας με τα διάφορα μεθοδολογικά εργαλεία που οι ερευνητές μετέρχονται για να αποτυπώσουν τις πολλαπλές και ποικίλες όψεις της κοινωνικής ζωής. Ειδικότερα, η έμφαση θα δοθεί στις ερευνητικές τεχνικές της ποιοτικής συλλογιστικής (βλ. παρακάτω), σε διάφορες περιοχές και θέματα της κοινωνικής καθημερινότητας, ως δυνητικά παραδείγματα μελετών περίπτωσης και περαιτέρω έρευνας. Μέσα από τη δημιουργία ομάδων εργασίας, το σεμινάριο θα επικεντρωθεί σε συγκεκριμένα εμπειρικά παραδείγματα και σε δημοσιευμένες ερευνητικές εργασίες, ελληνόγλωσσες και ξενόγλωσσες, που εξετάζουν μελέτες περίπτωσης σε διάφορες περιοχές της κοινωνικής ζωής (για παράδειγμα, παιδεία, υγεία, πολιτισμός, δημόσια διοίκηση, τοπική κοινωνία, ανάπτυξη και συνοχή, τουρισμός κτλ.). Επίσης, το ερευνητικό σεμινάριο θα συνδεθεί με το περιεχόμενο των υπόλοιπων σεμιναρίων του ΠΜΣ. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, μετά την ολοκλήρωση των πρώτων εισαγωγικών διαλέξεων από το συντονιστή διδάσκοντα, η ανάλυση θα στραφεί στη συστηματική παρουσίαση διαφόρων συγκεκριμένων μεθοδολογικών τεχνικών της ποιοτικής έρευνας (π.χ. συμμετοχική παρατήρηση, ημι-δομημένη/βιογραφική αφηγηματική συνέντευξη, ομάδες εστίασης, έρευνες δράσης, κριτική ανάλυση λόγου, κτλ.) Επίσης, θα γίνει εκτενής συζήτηση αρκετών κειμένων εργασίας, με τη μορφή εφαρμογών και συγκεκριμένων ερευνών και μελετών περίπτωσης, που συνδέουν τις κοινωνιολογικές έννοιες και τις θεωρητικές προτάσεις με την ποιοτική έρευνα. Θα παρουσιαστούν, επίσης, τα ηθικά, δεοντολογικά και πολιτικά ζητήματα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια του ερευνητικού σχεδιασμού, ειδικότερα στη διάρκεια μιας ποιοτικής έρευνας. Τέλος, θα αναλυθεί η σημασία της χρήσης ηλεκτρονικών υπολογιστών στην παραγωγή και ανάλυση εμπειρικού υλικού, ειδικότερα με την εφαρμογή προγραμμάτων τύπου NVIVO, ATLAS, κτλ. Το μάθημα στοχεύει να εισάγει τους μεταπτυχιακούς φοιτητές/τριες στα βασικά ζητήματα της μεθοδολογίας της ποιοτικής έρευνας, στις πολλαπλές τεχνικές της συλλογής και ανάλυσης ποιοτικών κοινωνικών δεδομένων και στη χρήση συγκεκριμένων ερευνητικών τεχνικών. Το σεμινάριο οργανώνεται με τη μορφή εβδομαδιαίων διαλέξεων γύρω από τις επιμέρους θεματικές ενότητες, με βάση το διδακτικό υλικό που διανέμεται στους φοιτητές/τριες. Στο πλαίσιο των συναντήσεων παρουσιάζεται η κληρονομιά της ερμηνευτικής κοινωνιολογίας και – μέσα από τη χρήση πολλαπλών μορφών τεκμηρίων και αποδεικτικού υλικού – αναλύεται η συνεισφορά κάθε επιμέρους σχολής σε σχέση με την ποιοτική έρευνα. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται αναλυτικά μέσα από συγκεκριμένα ερευνητικά παραδείγματα και εμπειρικές μελέτες, που αναφέρονται στην ελληνική και στη διεθνή πραγματικότητα, οι τεχνικές που κατά βάση χρησιμοποιούνται στις ποιοτικές έρευνες (π.χ. συμμετοχική παρατήρηση, συνέντευξη στις διάφορες μορφές της, ομάδες εστίασης, έρευνα δράσης, κτλ). Εκτός από το προηγούμενο, παρουσιάζονται διεξοδικά τα ηθικά, δεοντολογικά, επιστημολογικά, πολιτικά και ηθικά ζητήματα που εγείρονται στις ποιοτικές έρευνες πεδίου. Στις διαλέξεις, γίνεται εκτενής χρήση έντυπου, οπτικού και ακουστικού υλικού από τα πεδία της επικαιρότητας, αλλά και από το παρελθόν, ανάλογα με το υπό διερεύνηση θέμα (π.χ. παρουσίαση του εαυτού, χρόνια πάσχοντες, ανεργία, κοινωνικός στιγματισμός, κοινωνική ανάπτυξη, συνοχή, μετανάστευση, τουρισμός κτλ). Μέσα από τη δημιουργία ομάδων εργασίας, που μελετάνε επιλεγμένα κείμενα εργασίας δημοσιευμένα σε ελληνικά και ξένα περιοδικά και βιβλία, το σεμινάριο θα επικεντρωθεί σε συγκεκριμένα εμπειρικά παραδείγματα και μελέτες περίπτωσης που εξετάζουν ζητήματα και πρακτικές κοινωνικού σχεδιασμού σε διάφορες περιοχές της κοινωνικής ζωής (π.χ., παιδεία, υγεία, πολιτισμός, δημόσια διοίκηση, τοπική κοινωνία κτλ.). Επίσης, το ερευνητικό σεμινάριο θα συνδεθεί με το περιεχόμενο των υπόλοιπων σεμιναρίων του ΠΜΣ και οι φοιτητές θα παρουσιάσουν εκτενώς ζητήματα που απορρέουν από τη δική τους έρευνα πεδίου.